M42 – Wielka Mgławica w Orionie czyli nadchodzi zima

Zimowe niebo ma wiele uroków i bardzo ciekawych obiektów obserwacyjnych. Jest jeden gwiazdozbiór, który jest zawsze wdzięcznym obiektem obserwacyjnym od ciekawych gwiazd do obiektów mgławicowych to Orion.

Wielka Mgławica w Orionie (Messier 42, M42 lub NGC 1976), to najjaśniejsza mgławica dyfuzyjna na niebie, widoczna nieuzbrojonym okiem. Znajduje się w gwiazdozbiorze Oriona, na południe od jego Pasa. M42 jest odległa od Ziemi ok. 1350 lat świetlnych i jest najbliższym nam obszarem gwiazdotwórczym. Ma średnicę około 30 lat świetlnych.

Mgławica jest jednym z najpopularniejszych obiektów obserwacji i badań, zarówno przy użyciu instrumentów naziemnych, jak i teleskopów kosmicznych. Mgławica Oriona jest częścią kompleksu mgławic znanego jako Obłok Molekularny w Orionie. Wielka Mgławica w Orionie jest niemal kulistą chmurą, której gęstość wzrasta w kierunku centrum. Jej temperatura sięga 10 tysięcy kelwinów, jednak wyraźnie spada na brzegach mgławicy. Prędkości części mgławicy sięgają 10 km/s (36 tys. km/h), lokalnie osiągając nawet 50 km/s lub więcej.

M42 wygląda na bardzo burzliwą chmurę gazu i pyłu pełną interesujących szczegółów. Większości z nich nadano nazwy zwyczajowe, np. ciemna mgławica oddzielająca M42 od M43 bywa nazywana „Rybim Pyskiem” (ang. Fish’s Mouth), a jasne rejony po obu stronach „skrzydłami”.

Obiekt ten jest znakomitym celem obserwacji lornetkowych i zawsze daje dużo satysfakcji dla obserwatorów nocnego nieba. Jasność obserwowana mgławicy wynosi 4 mag., a jej rozmiary kątowe 85′ × 60′. Przy dobrych warunkach może być obserwowana gołym okiem jako słaby obłoczek wokół gwiazdy wielokrotnej Theta Orionis, znajdującej się pośrodku miecza Oriona.


Collinder 399, czyli oglądamy gwiezdny “wieszak”

Collinder 399 (również Cr 399) – asteryzm znajdujący się w konstelacji Liska. Ta grupa gwiazd została opisana po raz pierwszy przez Al Sufiego w jego Księdze gwiazd stałych w 964 roku. Zupełnie niezależnie grupa ta została odkryta w XVII wieku przez Giovanniego Hodiernę. Po roku 1920 astronom amator, Dalmero Francis Brocchi, stworzył mapę tego obiektu dla American Association of Variable Star Observers. Od niego pochodzi też angielska nazwa tego obiektu: Gromada Brocchiego.

Asteryzm ten składa się z dziesięciu gwiazd od piątej do siódmej wielkości, które tworzą “wieszak” – wyrazistą, prostą linię złożoną z sześciu gwiazd z „hakiem” składającym się z czterech gwiazd po południowej stronie. Uważa się, że powiązanych jest również około 30 słabszych gwiazd. Pod ciemnym niebem “wieszak” można zobaczyć gołym okiem jako nierozpoznaną plamę światła, najlepsze obserwacje prowadzi się przy pomocy lornetki lub teleskopu przy bardzo małym powiększeniu i dużym polu widzenia. Najłatwiej jest go znaleźć, powoli przesuwając się w poprzek Drogi Mlecznej wzdłuż wyimaginowanej linii od jasnej gwiazdy Altair do jeszcze jaśniejszej gwiazdy Vega. Około jednej trzeciej drogi w kierunku Vegi “wieszak” powinien być łatwo dostrzeżony na tle ciemniejszego obszaru Drogi Mlecznej.

W 1931 roku, szwedzki astronom, Per Collinder skatalogował tę grupę gwiazd jako gromadę otwartą i umieścił w swoim katalogu pod nazwą Collinder 399. Jednak badania przeprowadzone w 1970 roku wykazały, że tylko sześć najjaśniejszych gwiazd może stanowić gromadę. Dodatkowo precyzyjne pomiary wykonane z różnych punktów orbity Ziemi przez satelitę Hipparcos i opublikowane w 1997 roku, wykryły rozbieżności kątowe wskazujące na to, że Collinder 399 jest w rzeczywistości asteryzmem, a gwiazdy znajdują się w różnej odległości. To jasne zgrupowanie gwiazd zajmuje na niebie obszar większy niż tarcza Księżyca w pełni.

Asteryzm ten i jego bezpośrednie otoczenie są użytecznym miernikiem do określania najsłabszych gwiazd widocznych w małym teleskopie, ponieważ w gromadzie istnieje szeroki zakres jasności gwiazdowych, które można łatwo zobaczyć w jednym małym miejscu na niebie.

Galaktyka Cygaro, Wielka Niedźwiedzica kryje wiele tajemnic

Galaktyka Cygaro (Messier 82, M82, NGC 3034) – galaktyka spiralna z poprzeczką w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. W zakresie podczerwieni jest najjaśniejszą galaktyką na niebie. Messier 82 jest galaktyką burzy gwiazdowej, co oznacza, że zachodzi w niej intensywny proces powstawania nowych gwiazd. Galaktyka ta należy do grupy galaktyk M81.

Wiemy, że tysiące powstających gwiazd napędza potężny super wiatr, który wyrzuca materię w przestrzeń międzygalaktyczną. Badania pokazują, że pola magnetyczne również przyczyniają się do wydalania materii z tej galaktyce, dobrze znanego przykładu galaktyki gwiazdotwórczej o charakterystycznym, wydłużonym kształcie.

Galaktyka Cygaro znajduje się w odległości około 12 milionów lat świetlnych od Ziemi i oddala się z prędkością około 50 km/s. Jasność obserwowana około 8,4m.

Podobnie jak NGC 5195 i NGC 5128 (Centaur A), M82 jest znacznie jaśniejsza w podczerwieni niż w świetle widzialnym.

Galaktykę odkrył 31 grudnia 1774 roku Johann Elert Bode. W sierpniu 1779 niezależnie odkrył ją Pierre Méchain. Po pomiarach z 9 lutego 1781 roku Charles Messier dodał ją do swojego katalogu pod numerem 82.

Centralny obszar Messier 82 zawiera dwa interesujące jasne źródła promieniowania rentgenowskiego. Źródła te mogą być powiązane z dwiema czarnymi dziurami o masach pośrednich pomiędzy czarnymi dziurami pochodzenia gwiazdowego a supermasywnymi czarnymi dziurami znajdującymi się w jądrach galaktyk. Dziury te nie opadły do jądra Messier 82 i mogą stanowić pierwsze znane przykłady składników niezbędnych do zbudowania supermasywnych czarnych dziur.

Pierwsza czarna dziura (X42.3+59) znajduje się w odległości szacowanej na 290 lat świetlnych od jądra M82, a jej masa wynosi od 12 000 do 43 000 mas Słońca. Nie mogła ona powstać wraz z galaktyką, gdyż przy tak niewielkiej odległości od centrum i masie przekraczającej 30 000 mas Słońca powinna już dawno zostać wciągnięta do jądra galaktyki. Dane obserwacyjne wskazują, że obroniła się ona przed przyciąganiem przez supermasywną czarną dziurę w jądrze M82.

W Galaktyce Cygaro zarejestrowano do tej pory dwa potwierdzone przypadki supernowej:

  • SN 2004am: odkryto ją na zdjęciach z 21 listopada 2003 roku. Miała wtedy jasność 17m,
  • SN 2014J: odkryta 21 stycznia 2014 roku.
To kolejny obiekt jaki opisuję z gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy, która kryje wiele ciekawych astronomicznych niespodzianek.

 

 

 

Plejady, kto tego nie widział? Ale co jest za obiekt naprawdę

Plejady (w katalogu Messiera M45 lub Messier 45, najbardziej znana gromada otwarta na niebie. Pamiętam jak moja mam mówiła że to “Kwoka z kurczętami”. Ten obiekt ma wiele nazw w zależności od regionu i kto o nim mówi.

Popularność zawdzięczają głównie temu, że można ją swobodnie obserwować nieuzbrojonym okiem. Znajduje się w gwiazdozbiorze Byka, w odległości około 444 lat świetlnych.

Jest to młoda gromada, ma około 100 mln lat. Otacza ją niebieska mgławica, widoczna na zdjęciach wykonanych odpowiednią techniką.

Gromada M45 jest najlepiej widoczna na polskim niebie od października do marca. Najlepsze warunki do obserwacji są w grudniu około godziny 23. Pomimo że Plejady widać gołym okiem, lepszy efekt wizualny osiągniemy używając lornetki.

Mityczne Plejady były córkami tytana Atlasa. Na wieść o śmierci swoich sióstr, Hiad, popełniły samobójstwo, a dobry Zeus przeniósł je na niebo jako siedem pięknych gwiazd. Dlatego bardzo popularna nazwa to “Siedem sióstr”.

Dokładnie Plejady są gromadą otwartą typu II,3,r. Wiek ich szacuje się na około 100 mln lat, są to głównie młode, gorące gwiazdy, młodsze od Słońca mniej więcej 50 razy. Szacuje się, że gromada obejmuje około 500 gwiazd. Widzialna z Ziemi jasność to około 1,4m; w rzeczywistości najjaśniejsze gwiazdy należące do M45 są jaśniejsze od Słońca od 40 do 100 razy.

Gromada jest otoczona bardzo słabą mgławicą refleksyjną, pozostałością po „gwiezdnym żłobku”, który wyprodukował jej gwiazdy. Mgławicę tę najlepiej widać na zdjęciach wykonanych techniką długiego naświetlania.

Główne gwiazdy jakie wchodzą w skład gromady to: Alkione (Eta Tauri, η Tau) – gwiazda wielokrotna, Atlas – gwiazda potrójna, Elektra (17 Tauri), Maja (20 Tauri), Merope,Taygeta – kolejna gwiazda potrójna, Plejone – gwiazda podwójna, Celaeno (16 Tauri), Asterope oraz Sterope II.

Jak widać na powyższym zestawieniu najważniejszych gwiazd w gromadzie, obserwując samą gromadę możemy pokusić się o obserwacje poszczególnych jej składników, które same w sobie kryją wiele ciekawych obiektów. 


Albireo, czyli kolorowe gwiazdy dla każdego

Albireo (Beta Cygni, β Cyg) – gwiazda podwójna w gwiazdozbiorze Łabędzia, jest drugą najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Łabędzia. Na pierwszy rzut oka nie wyróżnia się szczególnie. Ale oglądanie tej gwiazdy przez mały teleskop może zapierać dech w piersiach.

Podczas obserwacji uzbrojonym w teleskop oczom ukazują się dwa składniki.  Jeden to piękna “złota” gwiazda, a drugi ciemniejszy składnik – niebieska gwiazda. Chociaż te dwie gwiazdy pojawiają się blisko siebie na niebie, z naszej perspektywy astronomowie nadal nie są pewni, czy są ze sobą związane grawitacyjnie. 

Kontrast kolorów między nimi jest tak uderzający i tak piękny, że Albireo jest jedną z najbardziej ukochanych gwiazd nieba.

Jak rozpoznać Albireo na nocnym niebie? Łatwo go znaleźć, jeśli możesz zlokalizować Łabędzia. Łabędź ma łatwy do rozpoznania kształt krzyża, a konstelacja jest również znana jako Krzyż Północy. Najjaśniejsza gwiazda Łabędzia, zwana Deneb, oznacza głowę Krzyża lub Ogon Łabędzia. Albireo oznacza podstawę Krzyża lub Głowę Łabędzia. A jak możesz postrzegać Albireo jako dwie gwiazdki? 

Najlepiej oglądać je przy powiększeniu około 30 razy. Kiedy widzisz Albireo jako dwie gwiazdy, zwróć uwagę na uderzający kontrast kolorów między nimi.

Jaśniejsza “złota” gwiazda, znana jako Albireo A, znajduje się około 430 lat świetlnych od nas. Albireo B, ciemniejsza niebieska gwiazda, znajduje się w odległości około 400 lat świetlnych. Nie jest jeszcze jasne, czy te dwie gwiazdy są oddalonymi od siebie gwiazdami podwójnymi. Analiza ich ruchu w przestrzeni z teleskopów naziemnych i kosmicznych sugeruje, że nie są one ze sobą związane grawitacyjnie. Astronomowie twierdzą jednak, że potrzebują więcej pomiarów, aby dojść do definitywnych wniosków. 

Według artykułu opublikowanego w styczniu 2021 roku, istnieją dowody z danych spektroskopowych, które powstały mniej więcej w tym samym czasie. Astronomowie znaleźli również kilka innych gwiazd w bliskiej odległości od nich o podobnych ruchach w kosmosie. Podejrzewają, że te gwiazdy i system Albireo są pozostałością otwartej gromady gwiazd uformowanej razem około 100 milionów lat temu. Podwójny układ gwiazd Albireo A ma okres orbitalny 121,6 lat. Jaśniejsza gwiazda odpowiada za złoty kolor, który widzisz przez teleskop; to czerwony nadolbrzym o masie około 5 razy większej od masy Słońca. Przyćmiewa swojego słabszego towarzysza, gorącą gwiazdę ciągu głównego, która ma masę 3,7 mas Słońca. 

Jednak w niedawnej analizie układu podwójnego Albireo A astronomowie byli zaskoczeni odkryciem, że w mieszaninie może znajdować się inna, jeszcze niewykryta gwiazda, prawdopodobnie czyniąc Albireo A układem potrójnym. Albireo B, słabsza niebieska gwiazda tej pary widziana przez mały teleskop, pojawia się zaledwie 34 sekundy kątowe od złotego Albireo A. Jest to gorąca niebieska gwiazda o masie około 3,7 masy Słońca.

Zachęcam do zobaczenia tego układu i obserwacji przez teleskop, gdyż na przykładzie Albireo można samodzielnie przekonać się, że nawet pojedynczy “punkt na niebie” kryje często wspaniałe widoki i historię.

 

Mgławica Sowa, świeci w Wielkiej Niedźwiedzicy

Gwiazdy podobne do Słońca kończą swoje życie jako białe karły. Ale zanim staną się tymi gęstymi gwiezdnymi ciałami, wyrzucają swoje zewnętrzne warstwy gazowe i przez kilka tysięcy lat zdobią niebo najpiękniejszymi obiektami we wszechświecie: mgławicami planetarnymi.

M97, lepiej znana jako Mgławica Sowa, należy właśnie do kategorii mgławic planetarnych. Mgławica Sowa została odkryta w 1781 roku przez Pierre’a Méchaina, współpracownika Charlesa Messiera i została włączona do katalogu obiektów rozmytych Messiera o numerze 97. 

Chociaż jej jasność powierzchniowa jest dość niska, można ją zobaczyć za pomocą teleskopów amatorskich w ciemne noce. Aby dostrzec dwie wnęki, które uzasadniają jego nazwę, potrzebne są duże teleskopy lub techniki fotograficzne. Tylko fotografie ujawniają zaskakujący pokaz kolorów M 97.

Mgławica planetarna M 97 znajduje się w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy (Niedźwiedzicy Wielkiej). Nazwano ją Mgławicą Sowa ze względu na jej wygląd w większych teleskopach, które ujawniają dwie ciemne plamy, które wyglądają jak oczy sowy.
Zostały one po raz pierwszy naszkicowane przez Williama Parsonsa, 3. hrabiego Rosse w 1848 roku.

Bardzo trudno jest ocenić odległości do mgławic planetarnych i ten przypadek nie jest wyjątkiem. Tak więc literatura astronomiczna rejestruje odległości od 1500 do 2500 lat świetlnych od Ziemi. Centralna, umierająca gwiazda jest małym i gorącym obiektem o temperaturze około stu tysięcy stopni Celsjusza na powierzchni. Promieniowanie tego białego karła pobudza atomy warstw mgławicowych i sprawia, że ​​zaczynają świecić. Podobnie jak inne mgławice planetarne, blask M 97 pochodzi głównie z emisji zjonizowanych atomów wodoru i tlenu, co nadaje tym obiektom dominujący czerwonawy i zielonkawy odcień. 

Ale ten obiekt ma również znaczną część światła białego karła, które zostało odbite przez cząstki mgławicowe. Mechanizm ten sprawia, że ​​jego kolor staje się bardziej niebieski i odróżnia go od innych planetarnych mniejszą składową odbicia.

Mgławica znajduje się w odległości 2030 lat świetlnych od Ziemi i ma jasność 9,9 magnitudo. Messier 97 zajmuje obszar 3,4 na 3,3 minuty kątowej w pozornym rozmiarze, co odpowiada średnicy przestrzennej 1,82 lat świetlnych. 

Mgławicę Sowa można zobaczyć w lornetce 20×80 i małych teleskopach, ale tylko w wyjątkowo dobrych warunkach, i pojawia się jedynie jako słaba kula światła. Oczy przypominające oczy sowy, można zobaczyć w 10-calowych i większych teleskopach. 

Mgławica Sowa znajduje się około 2,5 stopnia na południowy wschód od Merak, Beta Ursae Majoris. Gwiazda wyznacza południowo-zachodni róg misy Wielkiego Wozu i wraz z Dubhe, Alpha Ursae Majoris, gwiazdą w północno-zachodnim rogu, wskazuje drogę do Gwiazdy Polarnej. 

Idąc od Meraka, M97 leży nieco ponad 2,5 stopnia w kierunku Phecda (Phad), drugiej gwiazdy na dnie czaszy Wozu.

 

Dubhe (Alfa Ursae Majoris, α UMa), czyli niedźwiedź

Dubhe, znana również jako Alpha Ursae Majoris, jest drugą najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. 

Dubhe znajduje się w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy, jest najbardziej wysuniętą na zachód gwiazdą asteryzmu Wielkiego Wozu.

Jest to również spektroskopowy układ podwójny gwiazd i 33. najjaśniejsza gwiazda na nocnym niebie. Dubhe, wraz z Merakiem, są znani jako Gwiazdy Wskaźnikowe, ponieważ są używane do znajdowania gwiazdy polarnej.

Chociaż Dubhe nie jest najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy, a jest o około 2% słabsza niż najjaśniejsza gwiazda Alioth, nadal nosi oznaczenie Alfa, które zwykle nadawane jest najjaśniejszej gwieździe.

Tradycyjna nazwa gwiazdy, Dubhe, pochodzi z języka arabskiego w którym al dub oznacza „niedźwiedzia”.

Dubhe znajduje się około 123 lat świetlnych / 37,7 parseków od Słońca. Jest to gwiazda poczwórna system tworzą dwie gwiazdy spektroskopowo podwójne.

Główny składnik, Alfa Ursae Majoris A, czyli właściwa Dubhe, to żółty olbrzym o temperaturze 4500 K, jasność 300 razy większą niż jasność Słońca i 30 razy większy promień. Masa tej gwiazdy jest ponad czterokrotnie większa niż masa Słońca.

Alfa Ursae Majoris B to biała gwiazda o masie 1,6–1,7 masy Słońca. Na niebie jest oddalona od olbrzyma o 0,7 sekundy kątowej. Gwiazdy te krążą wokół wspólnego środka masy, dzieli je odległość około 23 au od siebie, a jeden obieg zajmuje im 44 lata.

 

Gamma Cassiopeiae, czyli Navi na cześć Virgila Ivana Grissoma z Apollo 1

Gamma Cassiopeiae (γ Cas) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Kasjopei, odległa od Słońca o około 549 lat świetlnych.

Jest to gwiazda zmienna nieregularna, prototyp gwiazd zmiennych typu Gamma Cassiopeiae. W 1937 roku pojaśniała prawie do pierwszej wielkości gwiazdowej, ale bywała też gwiazdą trzeciej wielkości. W 1866 roku Angelo Secchi odkrył, że ma ona silne linie emisyjne wodoru. Gwiazda emituje także promieniowanie rentgenowskie poprzez nieznany jeszcze mechanizm.

Gwiazda zmienna to gwiazda, której jasność zmienia się w czasie, być może krótszym niż dzień, a może tygodnie, miesiące lub lata. Gwiazdy zmienne to duża klasa obiektów, które od dawna obserwują amatorzy i profesjonalni astronomowie. 

Gamma Cassiopeiae, środkowy punkt w kształcie W Cassiopei. Jest gwiazdą zmienną erupcyjną, czasami Gamma Cassiopeiae przyciemnia się do 3 mag, podczas gdy w innych okresach świeci jasno około 1,6mag , jak w latach 30. XX wieku.

Gwiazda ta, obraca się z dużą prędkością — tak szybko, że jego kształt jest zniekształcony, podobnie jak w przypadku Vegi, Regulusa i Altaira. Ale Gamma Cassiopeiae obraca się znacznie szybciej, około 400 kilometrów na sekundę, a wynikające z tego kolosalne siły są wystarczająco silne, aby od czasu do czasu oderwać materię od gwiazdy. Materiał ten tworzy następnie dysk materiału orbitującego. Chociaż odległość uniemożliwia nam bezpośrednią obserwację dysku, możemy jednak określić jego istnienie za pomocą spektroskopii. Jasność gwiazdy zmienia się, gdy materia jest wyrzucana z gwiazdy – stąd nazwa zmienna erupcyjna.

Gamma Cassiopeiae jest gwiazdą wielokrotną. Jej wykryty spektroskopowo towarzysz obiega główną gwiazdę w czasie 203,5 doby, co odpowiada odległości około 1,8 AU. Zaobserwowany jeszcze w XIX wieku składnik Gamma Cassiopeiae B (10,9 mag.) znajduje się w odległości 2,1″ od głównej gwiazdy i najprawdopodobniej także jest związany z nią grawitacyjnie, gdyż od 1888 roku prawie nie zmienił względnego położenia.

Ponadto gwiazda ma optyczną towarzyszkę Gamma Cassiopeiae C, oddaloną o 54,3″, o wielkości 12,,9 mag. Najprawdopodobniej ich sąsiedztwo jest tylko przypadkowe.

Navi, to obecna nazwa tej gwiazdy, która została nadana przez astronautów z programu Apollo. Spośród 36 gwiazd wykorzystywanych przez nich w astronawigacji, trzy nie miały powszechnie używanych nazw własnych. Astronauci nazwali je na cześć kolegów, którzy zginęli w 1967 roku w pożarze podczas rutynowego testu na pokładzie statku Apollo 1. Czytana wspak nazwa „Navi” upamiętnia astronautę Virgila Ivana Grissoma.

Gwiazdozbiór Kasjopei znajduje się dokładnie pośrodku pasma Drogi Mlecznej, więc warto poszukać ciemnego nieba z dala od sztucznego światła do obserwacji, aby zobaczyć pełny efekt konstelacji podświetlonej krawędzią naszej galaktyki. 

Jeśli już obserwujemy ten gwiazdozbiór i γ Cas warto szybko przeskoczyć do zupełnie innego sąsiedniego gwiazdozbioru, gdzie znajdziemy majestatyczną galaktykę Andromedy (ale o tym obiekcie niebawem). Pamiętaj, że Galaktyka Andromedy znajduje się oczywiście w konstelacji Andromedy, a Andromeda jest córką Kasjopei, więc są obok siebie na niebie – to ma sens, prawda?

 Obserwacja Gamma Cassiopeia to także dobry sposób na zbadanie ośrodka międzygwiazdowego.

Mamy tendencję do myślenia o przestrzeni jako całkowicie pustej, ale jest tam mnóstwo cząstek gazu i pyłu dryfujących, szczególnie na krawędzi naszej galaktyki. Gamma Cassiopeiae faktycznie świeciłaby o około 0,35 magnitudo jaśniej, gdyby znajdowała się w innej części nieba, ale jej położenie zgodne z płaszczyzną Drogi Mlecznej umieszcza ją w zapylonym obszarze. 

Kiedy skierujesz swój teleskop na Gamma Cassiopeiae, nie tylko patrzysz na odległą gwiazdę, ale patrzysz przez niezliczoną liczbę cząstek pyłu kosmicznego powoli obracających się wokół centrum naszej galaktyki.

Mizar, gwiazda załamania “dyszla” Wielkiego Wozu

Mizar to gwiazda w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy, jest oddalona od Ziemi około 86 lat świetlnych. Wchodzi w skład asteryzmu Wielkiego Wozu czyli obiektu, który każdy bez problemu potrafi odszukać na nocnym niebie.
Mizar (Zeta Ursae Majoris, ζ UMa) wraz z towarzyszącym Alkorem oddalonym jedynie o 11,8 minuty kątowej tworzy bardzo ciekawy układ podwójny widoczny gołym okiem. Często się zdarza, że rozdzielenie tych gwiazd jest testem na dobry wzrok obserwatora. 
Układ ten często nazywano również „koniem i jeźdźcem”.
W 1650 roku włoski astronom Giovanni Battista Riccioli odkrył, że sama Mizar jest gwiazdą podwójną i był to pierwszy układ podwójny odkryty za pomocą teleskopu. Jego jaśniejszy składnik, ζ UMa A, jest też pierwszą znaną gwiazdą spektroskopowo podwójną i tego odkrycia dokonał w 1889 roku Edward Charles Pickering, astronom amerykański, który zasłynął z fotometrii gwiazd i opracowania 9-tomowego katalog typów widmowych gwiazd.
Jak okazało się w późniejszym czasie Mizar (Zeta Ursae Majoris) to dokładnie gwiazda poczwórna. System ten tworzą dwie gwiazdy stereoskopowo podwójne.
Mimo, że na niebie Mizar i Alkor leżą w bardzo bliskim towarzystwie to nie są one związane grawitacyjnie. Układ poczwórny Mizara i gwiazda podwójna Alkor tworzą razem układ sześciokrotny.
Tak ciekawy układ znajduje się w załamaniu “dyszla” Wielkiego Wozu i daje wspaniały przykład jak ciekawe obiekty znajdują się na nocnym niebie . Wystarczy rozpocząć jedynie obserwacje.