Arktur – strażnik niedźwiedzia

Arktur (α Boo, Alfa Boötis) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wolarza o obserwowanej wielkości gwiazdowej −0,04m. Czwarta co do jasności gwiazda na nocnym niebie.

Gwiazda ta nosi nazwę własną Arktur, po raz pierwszy zapisaną przez Hezjoda. Pochodzi ona od stgr. Arktouros, oznaczającego „strażnik niedźwiedzia”. Wiąże się ona z położeniem gwiazdy w pobliżu Wielkiej Niedźwiedzicy, za którą podąża on wraz z obrotem sfery niebieskiej; była odnoszona także do całego gwiazdozbioru. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 roku formalnie zatwierdziła użycie nazwy Arktur dla określenia tej gwiazdy.

Arktur ma jasność −0,04m i jest czwartą pod względem jasności gwiazdą na nocnym niebie, po Syriuszu, Kanopusie i układzie podwójnym gwiazd Alfa Centauri, który ma jasność −0,27m (jaśniejsza Alfa Centauri A ma jasność −0,01, mniejszą niż Arktur, ale gwiazd A i B nie można rozdzielić gołym okiem).

Na niebie Arktur wraz z innymi jasnymi gwiazdami Spica, Denebola i Cor Caroli tworzy charakterystyczny asteryzm, Diament Panny.

Arktur to pomarańczowy olbrzym należący do typu widmowego K. W świetle widzialnym emituje 113 razy więcej promieniowania niż Słońce, ale przy niższej temperaturze (4290 K) wypromieniowuje więcej energii w zakresie podczerwieni – po uwzględnieniu tej emisji jego jasność okazuje się 215 razy większa niż jasność Słońca. Arktur ma 25 razy większą średnicę niż Słońce, masa tej gwiazdy jest nieznacznie większa od masy Słońca. Gwiazda ta zakończyła już syntezę wodoru w hel w jądrze i prawdopodobnie zaczęła już syntezę helu w węgiel. Słaba emisja rentgenowska wskazuje na aktywność magnetyczną Arktura. Wiek gwiazdy jest oceniany na 5,9 do 8,6 miliarda lat.